Farsi

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم
چو در دست است رودی خوش، بزن مطرب سرودی خوش
که دست افشان غزل خوانیم و پاکوبان سر اندازیم
(حافظ شیراز)

Fray of Knights by Farnaz Karimi

شطرنج پارسی طرحی دیگر است. هرچند که فلک را هرگز سقف نمی‌شکافد؛ اما بازی شطرنج را به چیزی نو تبدیل می‌کند تا همانند سرودی خوش، اسرار و ناشناخته‌های ریاضیات شطرنج به‌کشف درآیند و مهره‌ها غزل‌خوان و پاکوبان حرکت کنند!


شطرنج پارسی چیست؟

این نسخه شطرنج حاصل تحقیق، طراحی و توسعه‌ای طولانی است که از سال 2006 تاکنون ادامه دارد. موتور این شطرنج (برای بازی اینجا را کلیک کنید) در محیط جاوا-اسکریپ اجرا شده و بنابراین برای انتشار در صفحات وب و برنامه‌های موبایل مناسب است. برنامه موبایل بر مبنای «آپاچی کوردوا» اجرا می‌شود.
تمام این پروژه به‌صورت رایگان و با منبع باز منتشر شده است.
نخستین برنامه قابل بازی این شطرنج روی صفحه 9 در 9 (یا شطرنج تامه) به صورت «حصون» در ژوئن 2006 و به صورت یک برنامه در محیط داس و بدون گرافیک نوشته شد. این برنامه پر از مشکلات اجرائی بود که در آن زمان قادر به حل‌شان نبودم. از اینرو اطلاعات زیادی درمورد این نسخه شطرنج منتشر نکردم به جز سؤالاتی که برای چند بازیگر و متخصص شطرنج فرستادم و از آنها نظرخواهی کردم.
در 9 سال گذشته مدت زمان زیادی را برای تعیین و بازتعیین قوانین این بازی و یادگیری برنامه‌نویسی یک موتور شطرنج صرف کرده‌ام. در سپتامبر 2013 برای نخستین بار قوانین بازی و اولین نسخه قابل اجرای موتور شطرنج با عنوان «شطرنج 911» منتشر شد. اما به زودی معلوم شد که «شطرنج 911» نام مناسبی برای این بازی نیست و در سال 2014 و 2015 نه تنها این بازی بیشتر توسعه یافت، بلکه نام آن نیز به «شطرنج پارسی» تغییر کرد که برای من و دوستاران این بازی نامی زیباتر است.

Persian Chess variant: Persian Princess

زیر-نسخه‌های شطرنج پارسی مشابه نام‌های پروژه اوبونتو انتخاب شده‌اند. یعنی از دوکلمه تشکیل می‌شوند که با حرف لاتین مشابهی آغاز می‌شوند. این نسخه‌ها عبارتند از:
1- قلعه سلطی (Celtic Citadel)
2- پرنسس پارسی (Persian Princess)
3- چشم مصری (Egyptian Eye)
4- اومگای شرقی (Oriental Omega)

پس از جستجو برای یافتن بهترین شیوه نوشتن موتور هوش مصنوعی برای این شطرنج که در نهایت به استفاده از جاوا-اسکریپت، روبی و #C منجر شد، در هر وقتی که می‌یابم به برنامه‌نویسی این شطرنج و حل مشکلات آن می‌پردازم. در این سالها، طراحی و ساخت نسخه‎های متفاوت این شطرنج، آزمایش آنها، محاسبات حرکات و حل مشکلات برنامه حدود 700 ساعت کار برده است. برنامه‌نویسی موتور فعلی در حدود 3 هفته وقت برده است.

Persian Chess variant: Celtic Citadel

این نسخه شطرنج از خانوادۀ «ملکه دیوانه» نیست.
«ملکه دیوانه» به گروهی از بازی‌های شطرنج اطلاق می‌شود که در آنها «ملکه» (در فارسی: وزیر) تنها قدرت مطلق صفحه شطرنج است و تنها «مهره ترکیبی» است که مانند رخ و فیل حرکت می‌کند، در حالیکه «مهره ترکیبی» دیگری در صفحه شطرنج وجود ندارد. این گروه نسخه‌های شطرنج، بازی استاندارد شطرنج در صفحه 8 در 8 را نیز دربرمی‌گیرد. به‌عبارت روشن‌تر بازی‌ای که ما امروزه به‌طور بین‌المللی به‌عنوان «شطرنج» یا «شطرنج استاندارد» می‌شناسیم، عضوی از خانواده «ملکه دیوانه» است.
اما تاریخاً بازی شطرنج چیزی فراتر از اینها بوده است. این بازی در نسخه‌های بسیار متفاوتی بازی می‌شده و بسته به شرایط محفل، قوانین بازی یک توافق میان طرفین بازی بوده است؛ نه آنطوری که امروز مشاهده می‌کنیم مثل ده فرمان روی سنگ نوشته شده باشد. استفاده از مهره‌های ترکیبی دیگر در بازی شطرنج کاملاٌ طبیعی بوده است، هرچند که امروزه این مهره‌ها «خیالی» نامیده می‌شوند.
در شطرنج پارسی، دو مهره ترکیبی دیگر یعنی «پرنسس» و «بارو» به‌هیچ‌وجه خیالی نیستند بلکه مانند وزیر و سایر مهره‌ها، بخشی جدانشدنی از توسعه منطقی این بازی هستند.
اگر قویاٌ باور دارید که «شطرنج» یا درست‌تر بگوئیم نسخه «8 در 8 ملکه دیوانه» تنها بازی شطرنجی است که بشر مجاز به بازی کردن آن است، پس بروید و همان بازی را دوباره و دوباره تکرار کنید. اما اینجا نه… زیرا در شطرنج پارسی هیچ ملکه‌ای دیوانه نیست. درعوض، در این بازی با جهانهای جادوئی دیگری مواجه خواهید شد: یعنی پرنسس پارسی، قلعه سلطی، چشم مصری و اومگای مداری… چهار نسخه بازی شطرنج پارسی.
اما اگر به‌تفکر عمیق و محاسبه طولانی در بازی شطرنج علاقه دارید، شطرنج پارسی را بی‌شک بازی‌ای جذاب خواهید یافت.

Persian Chess variant: Egyptian Eye

جدای فلسفه طراحی این بازی، حتی اگر در شطرنج فردی منزه طلب هستید، امیدوارم که این نسخه شطرنج هنوز برایتان جذاب باشد. همانطور که طراحی و برنامه‌نویسی آن در 9 سال گذشته برای من کاری بسیار آموزنده و مفرح بوده است.

دلیل عام طراحی، برنامه نویسی وعام بازی واریانت های مختلف شطرنج اینست که به بازی شطرنج نگاهی دیگر اندازیم و از حفظ کردن خطوط گشایش و سایر حرکات بپرهیزیم و توان خود را در محاسبه پوزیسیون های ناشناخته در شطرنج استاندارد افزایش دهیم.
اما دلیل طراحی این نسخه خاص، گامی دیگر برای نزدیک شدن به ریاضیات کامل شطرنج است. در دائره المعارف شطرنج، صفحه 9 در 9 اصطلاحا «صفحه کامل» نامیده می‌شود. زیرا که پوزیسیون آغازین به طور کامل میان چپ و راست متعادل است و در آن «سمت شاه» و «سمت وزیر» وجود ندارد و شاه در ستون وسط قرار گرفته است. در این صفحه تنها «سمت چپ» و «سمت راست» شاه معنا دارد که با افسانه های شرقی بالاخص آذری زبان (وزیر دست راست و وزیر دست چپ) نیز مطابقت دارد. در شطرنج پارسی ملکه همان «وزیر دست چپ» و پرنسس «وزیر دست راست» است. به همین سان «سمت ملکه» به معنای سمت چپ شاه و سمت پرنسس به معنای سمت راست شاه است. برای مهره های سیاه، سمت چپ و راست برعکس می‌شود.

Orbital Omega - Omega Chess 9x9

بعد از چند بازی در شطرنج پارسی، در می‌یابید که خطوط گشایش در این واریانت طولانی‌تر هستند زیرا فاصله میان پیادگان بیشتر است. تعداد حرکات کل بازی نیز بیشتر و بازی در همه مراحل آن طولانی‌تر است. در برخی پوزیسیون‌ها می‌بایست ابعاد عظیمی از حرکات ممکن را محاسبه کنید تا بتوانید در برابر حملات ناگهانی پرنسس و باروها از خود دفاع کنید.
تمام حملات نگهانی و پیش‌بینی نشده پرنسس و باروها، پوزیسیون‌های بسیار پیچیده و خطوط گشایش سیمتریک در شطرنج پارسی، به احتمال زیاد به شما کمک خواهد کرد تا دانش عمیق‌تری نسبت به بازی شطرنج کسب کرده، با تاریخ بسیار ژرف این بازی درایران آشنا شده و توان بیشتری در بازی‌های خود در شطرنج استاندارد 8 در8 به‌دست آورید.

گفته می‌شود که شطرنج یک ورزش است.
اگر چنین است، باید گفت که شطرنج ورزشی بسیار نفس‌گیر و خشونت‌آمیز نیز هست. شطرنج نبردی بی‌امان میان دو ذهن انسانی در انتزاعی‌ترین شکل آن است که هدفش اثبات برتری یکی بر دیگری و یا تساوی طرفین است. نبردی که تمامی قوانین مبارزه در آن صادقند؛ هرچند که طرفین مبارزه، نه با خشونت جسمانی بلکه با لبخندی دوستانه با یکدیگر مواجه می‌شوند و دست یکدیگر را نیز می‌فشارند.
از آنجا که ذهن نیز همانند عضلات بدن قابل پرورش و رشد است، و همانطور که بلند کردن وزنه‎‌هائی سنگین‌ترین با پرورش عضلات بدن، فعالیت‌های سبک‌تر را آسان می‌کند؛ به‌همین سان بازی در واریانتی سنگین و پیچیده مانند شطرنج پارسی، توان شما را در بازی ساده‌تری مانند شطرنج استاندارد 8 در 8 افزایش خواهد داد.
اینکار در هر ورزش دیگری اصطلاحا «تمرین» نامیده می‌شود. امیدوارم که این تمرین ذهنی برای شما نیز جالب و سودمند باشد.